Ngày 10/10 hằng năm là Ngày Chuyển đổi số Quốc gia, đây là dịp để mỗi cơ quan, đơn vị và mỗi người nhìn lại cách công nghệ số đang làm thay đổi công việc, học tập và cuộc sống. Với trường học, chuyển đổi số không chỉ là sử dụng thêm phần mềm hay thiết bị hiện đại, mà quan trọng hơn là khai thác công nghệ một cách hiệu quả, an toàn và có trách nhiệm để nâng cao chất lượng giáo dục. Tinh thần ấy đang được cụ thể hóa trong hoạt động quản lý, dạy học và đặc biệt là trong các hoạt động giáo dục năng lực số của tổ và trường.
Theo Quyết định số 505/QĐ-TTg ngày 22/4/2022, ngày 10 tháng 10 hằng năm được chọn là Ngày Chuyển đổi số Quốc gia. Năm 2026, chủ đề của Ngày Chuyển đổi số Quốc gia là “Chuyển đổi số quốc gia: Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia”. Thông điệp này cho thấy chuyển đổi số đang bước sang một giai đoạn mới: không chỉ quan tâm đến việc xây dựng hạ tầng, nền tảng hay số hóa dữ liệu, mà phải tạo ra những thay đổi có thể nhận thấy và đo lường được trong quản trị, sản xuất, học tập và đời sống.
1. Từ chuyển đổi số quốc gia đến chuyển đổi số trong trường học
Trong giáo dục, yêu cầu về “kết quả thực chất” càng có ý nghĩa rõ ràng. Một trường học không thể được xem là chuyển đổi số hiệu quả chỉ vì có nhiều phần mềm, nhiều tài khoản trực tuyến hoặc nhiều thiết bị công nghệ. Giá trị của chuyển đổi số phải được thể hiện ở việc giảm những công việc hành chính không cần thiết cho giáo viên, hỗ trợ học sinh học tập tốt hơn, sử dụng dữ liệu hiệu quả hơn và xây dựng một môi trường giáo dục an toàn trên không gian số.
Đây cũng là định hướng mà ngành Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đang triển khai. Theo thông tin được Tuổi Trẻ ghi nhận, Thành phố hướng tới xây dựng một hệ sinh thái giáo dục số dùng chung thay cho cách tiếp cận “mỗi trường một phần mềm”. Dữ liệu được định hướng theo nguyên tắc nhập một lần, sử dụng chung cho nhiều mục đích; hồ sơ chuyên môn, học bạ, sổ đầu bài và nhiều quy trình quản lý từng bước được thực hiện trên môi trường số. Đáng chú ý, ngành Giáo dục Thành phố xác định ba yêu cầu quan trọng là quản trị trên nền dữ liệu, chủ động thích ứng với trí tuệ nhân tạo và phát triển không gian đổi mới sáng tạo trong trường học.
Ở phạm vi cả nước, định hướng chuyển đổi số giáo dục giai đoạn 2026–2030 cũng nhấn mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu “đúng - đủ - sạch -sống - thống nhất - dùng chung”, phát triển các nền tảng giáo dục dùng chung, học bạ số, văn bằng số, tài nguyên giáo dục mở; đồng thời nâng cao năng lực số và đặc biệt là năng lực sử dụng trí tuệ nhân tạo cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và người học. Như vậy, chuyển đổi số giáo dục không còn là câu chuyện riêng của cán bộ công nghệ thông tin. Đó là quá trình liên quan trực tiếp đến từng cán bộ quản lý, từng giáo viên và từng học sinh.
Đối với giáo viên, công nghệ số mở rộng khả năng xây dựng và chia sẻ học liệu, tổ chức hoạt động học tập, kiểm tra và đánh giá, thu thập phản hồi và quản lý kết quả học tập của học sinh. Các công cụ số và trí tuệ nhân tạo nếu được sử dụng đúng mục đích có thể hỗ trợ giáo viên giảm những thao tác lặp lại, đa dạng hóa học liệu và dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động chuyên môn cũng như hỗ trợ người học.
Đối với học sinh, chuyển đổi số mở ra một không gian học tập rộng hơn lớp học truyền thống. Học sinh có thể tiếp cận kho học liệu, tìm kiếm thông tin, hợp tác trực tuyến, lập trình, thiết kế sản phẩm số và sử dụng AI để hỗ trợ học tập. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận công nghệ không đồng nghĩa với năng lực sử dụng công nghệ. Học sinh còn cần biết kiểm chứng thông tin, nhận diện nội dung sai lệch hoặc do AI tạo ra, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tôn trọng bản quyền, ứng xử phù hợp trên mạng và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm số của mình.
Chính vì vậy, chuyển đổi số trong nhà trường phải đồng thời bao gồm công nghệ, năng lực số và trách nhiệm số.
2. Tổ Tin học – từ dạy công nghệ đến hình thành năng lực công dân số
Trong tiến trình đó, Tổ Tin học có vị trí đặc biệt bởi môn Tin học không chỉ cung cấp kiến thức về máy tính mà còn trực tiếp góp phần hình thành năng lực số cho học sinh. Thông qua các bài học về Internet, mạng máy tính, tìm kiếm và khai thác thông tin, cơ sở dữ liệu, lập trình, trí tuệ nhân tạo và ứng xử trên môi trường số, học sinh từng bước được hình thành khả năng sử dụng công nghệ để giải quyết vấn đề, thay vì chỉ biết thao tác với thiết bị hay phần mềm.
Trong bối cảnh AI tạo sinh ngày càng phổ biến, nhiệm vụ này càng trở nên quan trọng. Việc học sinh sử dụng AI để tìm kiếm thông tin, giải thích kiến thức, hỗ trợ lập trình hay xây dựng sản phẩm học tập không nên chỉ được nhìn dưới hai thái cực “cho phép” hoặc “cấm sử dụng”. Vấn đề quan trọng hơn là giúp học sinh biết khi nào nên sử dụng AI, sử dụng đến mức nào, kiểm chứng kết quả ra sao và phần trách nhiệm nào vẫn phải thuộc về con người.
Do đó, trong dạy học Tin học, việc yêu cầu học sinh kiểm tra nguồn thông tin, đối chiếu kết quả do AI cung cấp, nhận diện nguy cơ sai lệch, bảo vệ dữ liệu cá nhân và minh bạch khi sử dụng công cụ AI chính là những biểu hiện cụ thể của giáo dục năng lực số. Đây cũng phù hợp với định hướng của ngành Giáo dục TP.HCM khi xác định cần chủ động thích ứng với AI, chuyển trọng tâm từ kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức sang đánh giá năng lực sáng tạo, đồng thời xây dựng các nguyên tắc đạo đức và an toàn khi ứng dụng công nghệ trong nhà trường.
3. Chuyển đổi số phải đi cùng an toàn số
Công nghệ càng phát triển thì những nguy cơ trên môi trường mạng cũng ngày càng phức tạp. Lừa đảo trực tuyến, đánh cắp tài khoản, giả mạo danh tính, tin giả, nội dung do AI tạo ra, thu thập trái phép dữ liệu cá nhân hay hành vi thiếu chuẩn mực trên mạng đều là những vấn đề học sinh có thể gặp trong đời sống hằng ngày. Nhận thức được điều đó, Trường THPT Nguyễn Hiền đã tổ chức chuyên đề “An toàn trên môi trường mạng trong thời đại chuyển đổi số”, với báo cáo viên Trung tá Đỗ Tấn Tài – Công an Thành phố Hồ Chí Minh vào sáng thứ Hai ngày 05/10/2026 vừa qua. Hoạt động góp phần đưa nội dung an toàn số ra khỏi phạm vi của một bài học lý thuyết, gắn kiến thức với những tình huống mà giáo viên và học sinh có thể gặp trong thực tế.
Đây cũng là một yêu cầu quan trọng của chuyển đổi số giáo dục. Tạp chí Giáo dục cho biết trong những nhiệm vụ của ngành đã có các nội dung về bảo đảm an toàn thông tin, tham gia môi trường mạng an toàn và phát triển năng lực số cho người học. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, chênh lệch về năng lực số, hạ tầng và nhân lực vẫn là những thách thức cần tiếp tục giải quyết trong giai đoạn 2026–2030.
Vì vậy, một học sinh có năng lực số không chỉ là người biết sử dụng thành thạo công nghệ, mà còn phải là người biết tự bảo vệ mình, biết bảo vệ người khác và biết chịu trách nhiệm về hành vi của mình trên môi trường số.
4. Mỗi giáo viên, học sinh đều là một chủ thể của chuyển đổi số
Các hoạt động hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số Quốc gia năm 2026 trên cả nước đều nhấn mạnh việc phổ cập kỹ năng số và đưa chuyển đổi số đến gần hơn với người dân. Tại TP.HCM, chuỗi hoạt động năm nay có cả hội thảo về chuyển đổi số và ứng dụng AI trong giáo dục, Ngày hội Công dân số Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều hoạt động tuyên truyền, phổ cập kỹ năng số, bảo vệ người dân trên môi trường mạng. Ở phạm vi quốc gia, các hoạt động tập trung vào những chủ đề như trí tuệ nhân tạo, đô thị thông minh, chính phủ số, kinh tế số và hạ tầng dữ liệu. Điều đó cho thấy chuyển đổi số đang trở thành một phần của hầu hết lĩnh vực trong xã hội chứ không còn là câu chuyện dành riêng cho những người làm công nghệ.
Trong môi trường trường học cũng vậy. Giáo viên không nhất thiết phải trở thành chuyên gia công nghệ, nhưng cần đủ năng lực lựa chọn và sử dụng công nghệ phù hợp với mục tiêu sư phạm. Học sinh không chỉ cần biết sử dụng ứng dụng, mà cần biết học tập, sáng tạo, giao tiếp và giải quyết vấn đề trong môi trường số một cách có trách nhiệm. Với Tổ Tin học, nhiệm vụ không dừng ở việc giúp học sinh “biết dùng máy tính”. Quan trọng hơn là góp phần chuẩn bị cho các em khả năng thích ứng với một xã hội mà dữ liệu, AI và các nền tảng số ngày càng hiện diện sâu rộng trong học tập, nghề nghiệp và đời sống.
5. Từ 10/10 đến hành động mỗi ngày
Ngày Chuyển đổi số Quốc gia 10/10 là một dấu mốc để nâng cao nhận thức, nhưng chuyển đổi số không thể chỉ diễn ra trong một ngày.
Đối với trường ta, tinh thần của ngày 10/10 có thể được thể hiện bằng những việc rất cụ thể: mỗi giáo viên sử dụng công nghệ đúng mục tiêu và giảm được một công việc không cần thiết; mỗi bài học tạo thêm cơ hội để học sinh khai thác học liệu số và phát triển tư duy; mỗi học sinh biết kiểm chứng một thông tin trước khi chia sẻ; biết bảo vệ tài khoản và dữ liệu cá nhân; biết sử dụng AI nhưng không phó mặc tư duy cho AI; biết tôn trọng bản quyền và chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình. Đó cũng chính là cách chuyển đổi số đi “từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất” ngay trong môi trường giáo dục.
Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số Quốc gia, mỗi cán bộ, giáo viên và học sinh của trường sẽ bắt đầu từ một thay đổi nhỏ nhưng có ích trong công việc và học tập. Khi công nghệ giúp dạy tốt hơn, học hiệu quả hơn, quản lý thuận tiện hơn và mọi thành viên an toàn hơn trên môi trường số, chuyển đổi số mới thực sự tạo ra giá trị.
NGUỒN TIN THAM KHẢO
[1] Báo Điện tử Chính phủ, Ngày Chuyển đổi số quốc gia 2026: Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất, ngày 17/9/2026. Báo Điện tử Chính phủ
[2] Thư Viện Pháp Luật, Các sự kiện trọng tâm hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 tại TPHCM ra sao?, ngày 06/10/2026. Thư Viện Pháp Luật
[3] Báo Đại Đoàn Kết, Chuyển đổi số hướng tới những kết quả thực chất, ngày 07/10/2026. Báo Đại Đoàn Kết
[4] Tạp chí Giáo dục, Chuyển đổi số trong Giáo dục: Cơ hội, thách thức và định hướng giai đoạn 2026–2030. Tạp chí Giáo dục
[5] Tuổi Trẻ Online, TP.HCM chuyển đổi số giáo dục: Bỏ sổ giấy, không còn “mỗi trường một phần mềm”, ngày 24/8/2026. Tuổi Trẻ Online
